En İyi Fikirler Beklenmedik Yerlerden Gelir

1980’lerin ortasında, Doritos’un pazarlama yöneticisi David Novak bir sorunla karşı karşıyaydı. Nacho Cheese Doritos (bildiğimiz sarı paket) yıllardır çok satıyordu ama büyüme yavaşlamaya başlamıştı. Yeni bir lezzet gerekiyordu.

David ekibine dedi ki: “Süpermarkete gidelim, hangi lezzetlerin tuttuğuna bakalım.”

Normalde bu ziyarette cips reyonunu incelemelerini ve rakiplerin en çok satan ürününe yoğunlaşmaları beklenirdi, değil mi?

Ama David farklı bir şey yaptı.

Tüm reyonlara baktı.

Cips reyonunda değil, salata sosu reyonunda bir şey fark etti: Ranch sos patlamıştı. Her yerdeydi. Raf sayısı çok, promosyonlar bol, herkes alıyordu.

David düşündü: “Peki biz bu ranch lezzeti ile bir Doritos tasarlasak?”

Ekibi biraz şaşırdı. “Ranch? Cips reyonunda ranch yok ki.”

“Evet,” dedi David. “Ama salata sosu reyonunda var. Ve çok tutuyor.”

Sonuç? Cool Ranch Doritos, Doritos’un en başarılı ürünlerinden biri oldu. Hala Nacho Cheese ile yarışıyor.

Süpermarkette Ne İşiniz Var?

Bu hikayeyi ilk duyduğumda düşündüm: Peki biz liderler hangi reyonlara bakıyoruz?

Bir sorunumuz olduğunda, bir yenilik aradığımızda, hep aynı yerlere bakıyoruz:

• Aynı sektördeki rakiplerimize
• Aynı okuldan mezun olan arkadaşlarımıza
• Aynı tecrübeye sahip danışmanlara
• Aynı konferanslara, aynı kitaplara, aynı LinkedIn gönderilerine

Yani hep “cips reyonuna” bakıyoruz.

Ama en iyi fikirler genellikle salata sosu reyonundan geliyor.

1+1=3 Düşüncesi

David Novak (daha sonra Yum Brands CEO’su oldu) buna “pattern thinking” diyor. Türkçesi “1+1=3 düşüncesi” olabilir.

Ne demek bu?

İki farklı şeyi yan yana koyduğunuzda, ikisinin toplamından daha büyük bir şey çıkıyor.

• Cips (1) + Ranch sos (1) = Cool Ranch Doritos (3)
• Teknoloji (1) + Sanat (1) = iPhone (3)
• Basketbol (1) + Pazarlama (1) = Nike (3)

Ama bu sadece ürünler için geçerli değil. Liderlikte de geçerli.

Guy Kawasaki’nin A+ Oyuncu Kuralı

Apple’ın eski pazarlama direktörü Guy Kawasaki şöyle diyor:

“En iyiler liderler, kendilerinden daha iyi çalışanları işe alır. Vasat yöneticiler, kendilerinden daha düşük performanstaki kişileri işe alır, çünkü vasat yöneticiler oyuncular kendilerini tehdit altında hisseder.”

Eğer ekibinize baktığınızda çoğunluk size benziyorsa, çoğunluk aynı okuldan mezunsa, çoğunluk aynı geçmişe sahipse, çoğunluk aynı yaşta ve aynı cinsiyetteyse, yeniden düşünebilirsiniz.

Çünkü iyi liderler, farklı bakış açılarından korkmazlar, aksine, farklı bakış açıları ararlar.

David Novak salata sosu reyonuna baktı. Siz hangi reyonlara bakıyorsunuz?

Türkiye’de “Ekibe Uygun” Tuzağı

Türk iş dünyasında çok duyduğum bir cümle var: “Ekibe uygun değil.”

• “Bu aday çok iyi ama ekibe uygun değil.”
• “Çok yetenekli ama kültürümüze uygun değil.”
• “İyi ama bizim tarzımız değil.”

Peki “ekibe uygun” derken ne demek istiyoruz?

Çoğu zaman şunu demek istiyoruz: “Bize benzemiyor.”

İşte bu yaklaşım en büyük hatanız olabilir. Eğer ekibinizde herkes aynı tarzda düşünüyorsa, aynı tarzda konuşuyorsa, sorunları aynı şekilde görüyorsa, Cool Ranch fikrini kaçırırsınız.

Çünkü Cool Ranch fikri, cips reyonunda değil, salata sosu reyonundaydı.

Peki Siz Nereye Bakıyorsunuz?

İşte size birkaç soru:

1. Ekibinizde herkes aynı okuldan mezun mu?

Eğer öyleyse, muhtemelen aynı tarzda düşünüyorlar. Aynı referanslara sahipler. Aynı kör noktalara sahipler.

Cool Ranch fikri genellikle farklı geçmişten gelen birinden gelir.

2. Toplantılarınızda hep aynı insanlar mı konuşuyor?

Eğer öyleyse, sessiz kalanların fikirlerini kaçırıyorsunuz. Belki onlar salata sosu reyonunu görenlerdir.

3. İşe alırken “ekibe uygun” derken ne demek istiyorsunuz?

Eğer “bize benziyor” demek istiyorsanız, kendinizi klonluyorsunuz. Klonlar Cool Ranch bulamaz.

4. Son 6 ayda kaç farklı sektörden/endüstriden bir şey öğrendiniz?

Eğer sadece kendi sektörünüze bakıyorsanız, sadece cips reyonunu görüyorsunuz.

Bu Hafta Ne Yapacaksınız?

1. Farklı bir “reyon”a bakın

Bu hafta bir sorun için çözüm ararken, sektörünüzün dışına bakın. Bir restoran sahibiyseniz, otellere bakın. Bir teknoloji şirketiyseniz, sanat dünyasına bakın.

David Novak’ın yaptığı gibi: Süpermarkete gidin, ama sadece cips reyonuna değil, tüm reyonlara bakın.

2. Ekibinizdeki “farklı” olana kulak verin

Toplantıda hep aynı insanlar konuşuyorsa, sessiz olanlara sorun: “Sen ne düşünüyorsun?”

Belki onlar salata sosu reyonunu görenlrdir.

3. İşe alırken “bana benziyor mu?” yerine “ne farklılık getirir?” sorun

Bir sonraki işe alımda kendinize sorun: “Bu kişi ekibe ne farklılık getirir? Hangi ‘reyonu’ görür?”

Eğer cevap “Hiçbir farklılık, tam bize uygun” ise, muhtemelen yanlış kişiyi seçiyorsunuz.

Not: Bu yazıyı okuduktan sonra aklınıza gelen “salata sosu reyonu” nedir? Bana yazın, konuşalım: bertay@fisekci.com